Op 23 februari overleed in Parijs op 94-jarige leeftijd Éliane Radigue, een van de belangrijkste Franse componisten van de afgelopen decennia en een van de pioniers van de elektronische muziek. Met haar minimale meditatieve stukken, eerst met tape en feedback en later met synthesizer, heeft ze hele generaties artiesten geïnspireerd.

Als hommage presenteren we een screening van een documentaire over Radigue, een liveset door Julia Eckhardt & Yannick Guédon en een diffusie van een van Radigue’s acousmatic works door Caroline Profanter. Duik alvast wat dieper in het leven en werk van Éliane Radigue via deze biografie, dit artikel, dit The Quietus-stuk en ook dit The OCCAM Ocean Issue.

Screening: Éliane Radigue, l'Ecoute Virtuose / Virtuoso Listening (reg.: Anaïs Prosaïc, 2011, Frankrijk, 61 min., vo, subt.: ENG)

Deze film schetst een intiem portret van Éliane Radigue, een van de belangrijkste vrouwelijke pioniers van de elektronische muziek. De film blikt terug op haar beginperiode in de jaren 1960 en 1970, toen ze met de ARP 2500 synthesizer werkte en samenkwam met minimalisten zoals Terry Riley en La Monte Young. Via interviews en archiefbeelden toont de documentaire haar geduldige, bijna meditatieve werkwijze. 

Het grootste deel van de film volgt de uitvoering van haar recente, instrumentale composities tijdens het Spitalfields Music Festival in Londen, gebracht door hedendaagse musici en het laptopcollectief The Lappetites. De film benadrukt hoe Radigue, inmiddels op leeftijd maar nog altijd nieuwsgierig en aanwezig, haar oeuvre nieuw leven ziet krijgen door andere kunstenaars.

Julia Eckhardt & Yannick Guédon, Occam River XIX for viola and baritone 

Julia Eckhardt (°Berlijn) is altvioliste, curator en mede-artistiek directeur van het Brusselse Q-O2, waar ze actief is in experimentele muziek en klankkunst. Ze werkte internationaal als uitvoerder en ontwikkelde een breed artistiek netwerk binnen de hedendaagse muziek.

Eckhardt is vooral bekend omwille van haar langdurige en intensieve samenwerking met componiste Éliane Radigue, met wie ze talloze projecten realiseerde. Ze behoort tot de eerste musici die Radigue’s akoestische werken uit de Occam Ocean-reeks uitvoerden en hielp zo dat nieuwe hoofdstuk in Radigue’s oeuvre vorm te geven.

Haar diepgaande kennis van Radigue’s artistieke praktijk leidde tot het boek Éliane Radigue – Intermediary Spaces, dat ze samen met de componiste ontwikkelde. Naast haar uitvoerend werk publiceert Eckhardt over muziek, gender en luisterpraktijken en doceert ze aan verschillende instellingen.

Yannick Guédon is een in Frankrijk geboren componist, zanger en performancekunstenaar. Zijn werk richt zich op subtiele variaties in timbre, evenals op subjectieve noties van tijd en stilte. Hij creëert luisteromgevingen waarin de toeschouwer wordt uitgenodigd om de tijd en context waarin de muzikale handeling plaatsvindt te ervaren, waarbij de klank-, visuele en lichtelementen worden onthuld. 

Het belangrijkste instrument in zijn projecten is altijd geluid, maar dat wordt vaak versterkt door vragen die verbonden zijn met het lichaam en de aanwezigheid van de performer binnen de specifieke context waarin de performance plaatsvindt. Recent werkte hij samen met Ensemble Dedalus, d'incise, Catherine Lamb, Karl Naegelen, Laurent Pichaud, Éliane Radigue, Sébastien Roux, Marc Sabat en Laura Steenberghe.

Het werk Occam River XIX for viola and baritone maakt deel uit van de Occam-reeks, een doorlopend project (sinds 2011) van Éliane Radigue waarin ze exclusief met akoestische muzikanten werkt. Het bestaat uit een groeiend geheel van solowerken (Océan) , duowerken (River) en ensemblewerken (Delta), allemaal ontwikkeld in nauwe één-op-één samenwerking met individuele performers.

Radigue componeert zonder geschreven partituur: elke muzikant brengt eigen technieken, klankonderzoek en materiaal mee, die onder haar begeleiding worden gevormd tot een uniek werk dat alleen door die specifieke performer(s) kan worden uitgevoerd. Bronnen omschrijven dit als een reeks werken waarin duur, microvariaties, de rol van overtonen en de ruimte zelf centraal staan.

Caroline Profanter, Danse des Dakinis (1998, 24:32 min, acousmatic performance)

Danse des Dakinis is wellicht het enige werk in Radigue’s opmerkelijke oeuvre dat zo uniek van aard is. Het stuk werd in 1998 gecreëerd op basis van tapes die ze in de jaren zestig maakte, als een soort zelfportret in klank: een caleidoscopische visie op Radigue’s gevoeligheid voor geluid, een memoire en een spiegelpaleis dat de vele facetten van het ‘zelf’ prismatisch weerspiegelt.

Het werk is, door de vele fases uit haar carrière waarop het teruggrijpt, een fascinerende hybride. Veldopnames uit het begin van de jaren zestig (gemaakt aan de kusten van de Middellandse Zee en een beekje opgenomen op de campus van Mills College) komen samen met feedbackelementen uit 1969 en latere interventies op haar ARP 2500 synthesizer.

Losstaand van haar grotere compositie-oeuvre, maar er toch intrinsiek mee verbonden, verwijst Danse des Dakinis naar de dakini: een vrouwelijke godheid in het Vajrayanaboeddhisme of een vrouwelijke demon in het hindoeïsme. Zo ontstaat een intrigerende band tussen woeste vrouwelijke vormen en de elementen van de natuur, die in het boeddhisme - een centrale kracht in Radigue’s leven en werk - tevens staan voor de afwezigheid van ego of mentale obstakels, waar de natuur zelf zich openbaart.

Hier ontmoeten we de componiste opnieuw in een donkerdere meditatieve staat, waarin ze natuurgeluiden verweeft met die van haar ARP en feedback om een complex innerlijk landschap te creëren dat de grenzen tussen abstractie en rauwe emotie, electronica en organische klanken vervaagt.