AB Historiek
Grote Vlaamse Cultuurinstelling
AB is de allereerste pop-en rocktempel die de erkenning heeft gekregen als Cultuurinstelling van de Vlaamse Gemeenschap. AB treedt hiermee toe tot het kransje van de belangrijkste cultuurhuizen van Vlaanderen zoals deSingel, de Vlaamse Opera en het MuHKA (Museum voor Hedendaagse Kunst Antwerpen).
Deze erkenning valt AB te beurt omdat wij naar eigen zeggen door Vlaams minister van jeugd, sport, cultuur en Brussel onder andere een lokale en internationale pilootfunctie vervullen (AB stimuleert en promoot meer Vlaanderen in de wereld en meer van de wereld in Vlaanderen) en ons programma voldoet aan de normen van internationale kwaliteit.
Een hele eer dus, gebaseerd op wat de AB de voorbije 29 jaar presteerde, en meteen een extra stimulans om het de komende jaren nog beter te doen.
Muziekhuis
De familienaam van de AB is Muziekhuis. En dat betekent dat we spreken over meer dan zomaar een concertzaal. De AB wil ook bezieler zijn van nieuw talent, broedplaats van de verbeelding, verzoener tussen willen en kunnen, sloper van gevestigde muurtjes en ingebeelde grenzen. Het muziekhuis AB wil een plaats zijn waarin krachten worden gebundeld, niet alleen logistiek en promotioneel, maar ook met een blik op het beleid, zoals in het dossier van het statuut van de kunstenaar. Dit muziekhuis verenigt concertzaal, opnamestudio en ontmoetingsplaats en wil natuurlijk altijd een beetje "droom" blijven.
Wie de ziel van de AB wil vatten, moet de ontroering van de chansonnier komen horen, de warmte van een volle concertzaal komen voelen, de dynamiek van een op elkaar ingespeelde band zien, de stille en de uitzinnige verhalen in het AB-café proeven, en de natte straten van Brussel na een concert ruiken.
Dat neemt niet weg dat een blik op de geschiedenis heel wat kan leren over dit huis...
Terug in de tijd
De huidige Ancienne Belgique bevindt zich op een historische plek in het hart van Brussel. Hier stond het huis van de Meerslieden, de kooplieden overzee, waarvan de eerste sporen terug gaan tot… de elfde eeuw! Zij hadden nood aan een versterkte bankkluis, verpleegruimte voor de zieken, een plek om te vergaderen, maar ook aan een feestzaal. Het huis werd opgetrokken in de Steenstraat, de drukke handelsweg die van Sint-Goedele daalde naar de Nedermerct (nabij het Sint-Gorikseiland) tussen de talrijke zijarmen van de Zenne. Drie eeuwen later was dit complex uitgegroeid tot een heus centrum met een sociaal-culturele functie. De enige tastbare herinnering aan die tijd is een gevelsteen met de vermelding "Meersliedenambacht 1781".
De Belle Epoque bracht nieuwe glorie: van 1906 tot 1913 maakte de "Vieux Düsseldorf" furore met een interieur in Duitse stijl, 1500 plaatsen en veel geestdriftige koppels op de dansvloer. Op 21 december 1913 start een verbouwing (de eerste in de reeks!) en zo ontstaat "Bruxelles-Kermesse". Dezelfde brasserieformule, maar met variété artiesten en revue-elementen. In de jaren '20 wordt een van de kelderniveaus omgebouwd tot "Caveau Flamand" waar jong literair geweld zich laat kennen.
Imperium
In 1931 wordt het hele pand opgekocht door de Luikenaar Mathonet. De Ancienne Belgique epoque breekt door. Er komen vier gelijkaardige etablissementen in Luik, Gent, Antwerpen en Brussel. Dit laatste, onze AB dus, zal ze allemaal overleven dank zij het levenswerk van zoon Georges Mathonet. Hij is het die er één van de toonaangevende Europese music-halls van zal maken. Gedreven door het succes wordt het opmerkelijke gebouw… veroordeeld tot de sloop! Welja, de tijd is gekomen voor een grotere zaal, de tot op heden bekende Ancienne Belgique.
De Tweede Wereldoorlog breekt uit, maar Mathonet is niet klein te krijgen: ook als weerstander verdient hij zijn strepen. De bevrijding zorgt voor een ware explosie van de amusementswereld en zijn AB is daarvan een beetje het centrum. De succesformule van toen: een eerste deel met illusionisten, acrobaten, imitatoren en komieken, als afsluiting de 'vedette anglaise'. Tweede deel met de 'vedette américaine', gevolgd door zowat 40 minuten hoofdact. Vaste orkesten draaien onder namen van beroemde chefs als Emile Sullon en Jacky Myriam.
Op de scène staan dan Annie Cordy, Charles Trenet, Gilbert Bécaud, Aznavour, Brassens, Piaf, Adamo, maar ook Louis Neefs, Ann Christy en Bobbejaan Schoepen. Brel heeft ettelijke keren op de affiche gestaan.
Een dozijn voorstellingen per week is een gewone zaak, de helft daarvan zijn matinees. Het geheel is betaalbaar (minimale lasten op artiesten) en technisch eenvoudig te realiseren: vaak slechts 2 microfoons, een piano, een beetje décor. De sfeer is ongedwongen en familiaal. Jacques Brel noemt het een uitstekende leerschool. Het is een uitdaging van formaat zich als zanger waar te maken voor een consumerend, keuvelend en verstrooid publiek.
In 1955 maakt Bruno Coquatrix van een oude Parijse cinemazaal de meest beroemde music-hall ter wereld: de Olympia. Hij en Georges Mathonet worden partners. Tien magistrale jaren volgen.
Wanneer in de jaren '60 de yé yé uitbreekt, pikt het management daarop in met artiesten als Johnny Halliday, Jacques Dutronc, France Gall, Claude Francois en wordt een ander en jonger publiek aangetrokken.
Maar na de brand van de Innovation ('67) wordt Mathonet verplicht het pand te beveiligen met beton. Dat is een loodzware investering die nooit meer helemaal goed gemaakt wordt. Een poging om de Ancienne Belgique om te vormen in een Parijse Lido voor Europese ambtenaren mislukt. Een bedeltocht voor subsidies levert niets op. In 1971 wordt de Ancienne Belgique failliet verklaard. Georges sterft kort nadien.
Open huis
Het pand verkommert. In 1977 wordt het opgekocht door het Ministerie van Financiën. En toch weer goed nieuws: samen met de 'Botanique' wordt het aangeboden aan zowel Franse als Nederlandse cultuur. Twee staatssecretarissen voor Brusselse zaken moeten het onder elkaar uitvechten: de heren Vic Anciaux (VU) en François Persoons (FDF).
De Vlamingen kiezen voor de AB omwille van de centrale ligging, de populaire achtergrond en de diversiteit aan animatiemogelijkheden. Noem het de Mallemunt-gedachte: zoveel mogelijk Vlamingen een hartelijke ontmoetingsplek bezorgen in het centrum van de hoofdstad, een creatieve tent ook, een uitgaansstek voor de jeugd. De oorspronkelijke naam Ancienne Belgique blijft behouden, maar de afkorting AB wordt heel snel mondgemeen.
Op 21 september 1979 opent staatssecretaris Rika Steyaert de AB met de gevleugelde woorden: "Dit is een huis van hoop". Directeur Ivo Goris en zijn piepjonge ploeg vrijwilligers en tijdelijken, maken er een open huis van, waar alle mogelijke initiatieven terecht kunnen. Overdag vormingsactiviteiten, 's avonds artistiek plezier en feestgedruis. Dag in dag uit valt er iets te beleven.
Ze testen de polyvalentie van de zaal grondig uit en daarbij komen ook wel problemen aan het licht: het pand is onderkomen, de geluidswering pover. Voeg daaraan toe te veel jong volk in een ingeslapen straatje en zie, het stadsbestuur sluit de AB in 1981.
Een nieuwe start
Een grote verbouwing dringt zich op en start in 1982. Architect Werner E. De Bondt zorgt eerst voor de vernieuwing van de Bar Américain, dan voor de nieuwbouw van de grote zaal. Hij kiest voor forse, spectaculaire binnenarchitectuur in een hightech dimensie. Balkons over twee niveaus zorgen voor de nodige intimiteit en het warme, rode koloriet bepaalt verder de sfeer van de zaal.
De opening van 23 december '84 is een onvergetelijk moment in de AB geschiedenis. Maar al snel blijkt dat het geluidsprobleem nog niet opgelost is en daardoor raakt de programmatie dodelijk in de verdrukking. De jongerenpolitiek van de AB wordt door beleidslieden weggehoond. Donkere jaren volgen, tot ineens in eigen huis een nieuwe dynamiek ontstaat… Nachtenlange feesten maken plaats voor een strikt nageleefd sluitingsuur. Maar de avond is net lang genoeg om de snedigste muziekmakers uit de Angelsaksische rock te ontvangen en het kruim van de Nederlandstalige muzieksmeden houdt hier systematisch zijn premières. Ook Oost en Zuid treden aan: India en Afrika zenden hun knapste traditiedragers. De tolerante Maghrebcultuur wordt geïntroduceerd door Chebs en Chaba's.
Ondanks de kracht van de ploeg, met Jari Demeulemeester als artistiek directeur (algemeen directeur vanaf 1988), hangt de angst boven de AB: politioneel ingrijpen, boetes, dreigingen vanuit de zwaarste advocatenkantoren herinneren permanent aan het sluitingsgevaar.
Groei
In 1986 besluit minister Patrick Dewael tot een grondig geluidsonderzoek. Het rapport is rampzalig maar hoopgevend tegelijk en leidt tot een nieuw bouwprogramma en een nieuw bouwteam. In 1991 zet minister Hugo Weckx het licht op groen voor de financiering van een groots, eigentijds centrum voor de populaire kwaliteitscultuur. Zijn opvolger, de heer Luc Martens, stelt het veeleisende, maar ambitieuze project veilig. "Het muziekhuis Ancienne Belgique, een hoofdstedelijk project van de Vlaamse gemeenschap" klinkt het plechtig bij de opening op 6 december 1996. Het pand is enorm uitgebreid. Technologisch staat het op de wereldkaart. De hoofdtoegang ligt niet meer in de Steenstraat, daar treft u wel nog het café en de ticketshop. Materiaal kan aangevoerd worden via de laad- en loskade of ook via het Lollepotpleintje, helemaal achteraan. De ingang in de Anspachlaan geeft uit op een agora, daarboven bevindt zich een tweede zaaltje, de Club. En een enorme troef: de AB beschikt over een eigen opnamestudio. Van daaruit kunnen we rechtstreeks de wereld rond, via satelliet of het internet. Mobiliteit bestaat zowel in de praktijk als in de geest van het AB team.
Visie
In al die jaren, door al die verbouwingen heen, is het profiel van de AB hetzelfde gebleven. Ons streefdoel is nog altijd om muziek van nu, gemaakt door mensen van vandaag, over de wereld waarin zij leven, een podium te geven. We willen het nieuwe repertoire, de nieuwe act, via een enthousiasmerende pers voorstellen aan fans en muziekliefhebbers. Kortom, interessante artiesten presenteren aan zoveel mogelijk actueel denkende mensen.
Het geloof in de passionele band tussen artiesten en toeschouwers is er nog steeds. En niets laat vermoeden dat daar in de toekomst verandering in komt!
